Akt notarialny – czym jest i jakie ma zastosowanie?

Większości osób przynajmniej raz w życiu prędzej czy później przytrafi się konieczność sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego. Jest to niezbędne na przykład w przypadku przeniesienia praw własności nieruchomości lub intercyzy regulującej sytuację majątkową pomiędzy małżonkami. Podpis notariusza pod takim dokumentem nadaje mu niezwykłą moc prawną i zabezpiecza prawa oraz ewentualne żądania wszystkich stron aktu notarialnego. Zanim zdecydujesz się na dokonanie jednej z czynności prawnych i podpisanie aktu notarialnego, dowiedz się więcej na temat istoty tego dokumentu. Czym jest akt notarialny? Na czym polega rola notariusza w tym dokumencie i jakie ma on konsekwencje dla stron biorących udział w akcie? W jaki sposób zdobyć wypis aktu notarialnego? Ile kosztuje sporządzenie dokumentu? W jakich sytuacjach jest on niezbędny i czy da się go unieważnić? Sprawdź!

Czym jest akt notarialny?

Akt notarialny to dokument urzędowy sporządzany przez notariusza, który potwierdza dokonanie określonej czynności prawnej, na przykład ustanowienie hipoteki czy przekazanie majątku w formie darowizny. Podpisanie aktu przez notariusza będącego osobą zaufania publicznego nadaje dokumentowi uroczystą formę i pełną moc dowodową, do której uznawania zobowiązane są między innymi sądy i organy państwowe. W akcie znajdują się oświadczenia woli stron umowy. Dokument może być sporządzany w imieniu osób prawnych, takich jak spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, albo osób fizycznych. 

Znaczenie aktu notarialnego jest trudne do podważenia, a oryginał aktu notarialnego spoczywa w kancelarii notarialnej, która zajmowała się jego sporządzeniem. Kancelaria może jedynie wydawać zainteresowanym osobom, takim jak  strony umowy, wypisy aktu notarialnego.

Co powinien zawierać akt notarialny?

Sporządzenie aktu notarialnego odbywa się w określonym schemacie. Bez tego dokonanie czynności notarialnej nie może dojść do skutku. 

Kluczowe informacje w treści aktu notarialnego:

• data i miejsce sporządzenia aktu notarialnego;
• nazwisko notariusza i siedziba kancelarii notarialnej;
• dane stron aktu notarialnego, na przykład imię i nazwisko oraz PESEL w przypadku osób fizycznych; 
• opis przedmiotu czynności, na przykład przeniesienie własności nieruchomości;
• oświadczenia stron aktu notarialnego z wyraźnym sformułowaniem ich intencji;
• potwierdzenie tożsamości stron aktu notarialnego przez notariusza;
• podpisy stron aktu notarialnego i notariusza;
• adnotacja o zgodności aktu notarialnego z prawem;
• numer repertorium oraz informacje o wypisach;
• dokumenty dołączone do aktu, na przykład dotyczący sprzedaży nieruchomości.

Na żądanie stron aktu notarialnego w dokumencie można zawrzeć także opis istotnych okoliczności, jakie zaszły w trakcie spisywania aktu.

Rola notariusza i kancelarii notarialnej w sporządzaniu aktu 

Akt notarialny to szczególny rodzaj dokumentu urzędowego ze względu na rolę notariusza. Jako osoba zaufania publicznego może ona przeprowadzić weryfikację tożsamości oraz zdolności prawnej obu stron dokumentu. Zadaniem notariusza jest także poświadczenie podpisów stron zawartych w akcie. Nie wolno zapominać również o tym, że notariusz pełni przy okazji funkcję doradcy prawnego – dba o to, aby oświadczenia stron aktów wraz z ich mocą prawną były w pełni zrozumiałe dla uczestników umowy. 

Strony aktu notarialnego i dokumenty potrzebne do jego sporządzenia

Stronami aktu notarialnego są osoby fizyczne lub podmioty prawne uczestniczące w określonej czynności prawnej. Przykładowo, w przypadku sprzedaży nieruchomości są to sprzedawca i nabywca (np. akt notarialny mieszkania), a w przypadku umowy majątkowej małżeńskiej – małżonkowie. Akt notarialny potwierdza, że umowa jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Strony składają w nim oświadczenia swojej woli, a notariusz potwierdza, że ich podpisy nadają dokumentowi moc prawną. 

Jakie rodzaje czynności prawnej wymagają sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego?

Kiedy zachodzi konieczność odwiedzenia notariusza przez strony umowy? Istnieją czynności prawne, które wymagają sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego. Oto najbardziej klasyczne przykłady.

Czynności prawne wymagające sporządzenia aktu notarialnego:

• Testament notarialny – wyrażenie ostatniej woli zmarłego 
• Umowa sprzedaży nieruchomości – przeniesienie praw własności lub spółdzielczego własnościowego prawa oraz wpis do księgi wieczystej 
• Darowizna – bezpłatne przekazanie majątku 
• Intercyza – regulacja stosunków majątkowych pomiędzy małżonkami
• Hipoteka – zabezpieczenie wierzytelności w księdze wieczystej nieruchomości
• Służebność – prawo do korzystania z czyjejś nieruchomości

Czym jest wypis aktu notarialnego i jak go uzyskać?

Oryginał aktu notarialnego spoczywa w kancelarii notarialnej, w której dokument został sporządzony. Jednocześnie strony w przyszłości powołują się na dokument, na przykład w sprawach urzędowych. Do tego celu przewidziany jest wypis aktu notarialnego. Wypisy służą stronom do realizacji praw wynikających z aktu i są wydawane przez kancelarię stronom lub innym osobom za ich zgodą. Posiadają identyczną moc prawną jak oryginał i każdy wypis zawiera swój indywidualny numer rejestracyjny. 

Ile kosztuje akt notarialny?

Cena sporządzenia aktu notarialnego, czyli tak zwana taksa notarialna, jest ściśle uzależniona od wartości przedmiotu transakcji, a więc czynności notarialnej. Przepisy prawa przewidują maksymalną wysokość taksy, jaką może pobrać notariusz.

Maksymalne wartości taksy notarialnej kształtują się obecnie na następującym poziomie:

• Do 3000 zł wartości przedmiotu – taksa notarialna 100 zł
• Powyżej 3 000 zł do 10 000 zł – 100 zł plus 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł
• Powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł plus 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł
• Powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł plus 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł
•  Powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł plus 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł
• Powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł plus 0,2% od nadwyżki ponad 1 000 000 zł
• Powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł plus 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, ale nie więcej niż 10 000 zł bądź nie więcej niż 7500 zł, gdy strony umowy należą do pierwszej grupy podatkowej

Osobne stawki obowiązują dla czynności prawnych bez wartości lub dotyczących niskiej wartości. W tych przypadkach mamy do czynienia ze stałymi stawkami.

Przykładowe koszty aktu notarialnego:

• Testament notarialny – 50 zł
• Oświadczenie o przyjęciu/odrzuceniu spadku – 50 zł
• Pełnomocnictwo do jednej czynności – 30 zł
• Pełnomocnictwo do wielu czynności – 100 zł
• Intercyza – 400 zł
• Poświadczenie dziedziczenia – 200 zł

Unieważnienie aktu notarialnego jest bardzo trudne i wymaga spełnienia ściśle określonych przesłanek, które wynikają z kodeksu cywilnego, takich jak wady oświadczenia woli, naruszenie formy aktu czy pozorność czynności. Właśnie dlatego tak wiele umów wymaga sporządzenia aktu notarialnego, który perfekcyjnie zabezpiecza interesy stron.