Kim jest wierzyciel?

Pojęcie wierzyciela najczęściej jest używane dość intuicyjnie i większość osób tak właśnie z niego korzysta. Doskonale wiemy, że może nim być osoba fizyczna lub osoba prawna. Z tą rolą wiążą się określone uprawnienia, warto więc poznać formalne znaczenie tego pojęcia. Kim jest wierzyciel? Jakie rodzaje wierzycieli możemy wyróżnić? W jaki sposób wierzyciel ma prawo dochodzić swoich wierzytelności? Wyjaśniamy!

Kim jest wierzyciel? Prawa i obowiązki wierzyciela

Trudno przedstawić definicję i rolę wierzyciela bez źródeł jego roszczenia, którymi są dłużnik i dług. Wierzyciel jest osobą fizyczną lub prawną, która ma prawo do żądania spełnienia świadczenia, jakie wynika z istniejącego zobowiązania dłużnika. Zwykle świadczenie to dotyczy zapłaty pieniędzy, ale może także obejmować przedmioty i usługi.

Sama wierzytelność wynika najczęściej z zawartej umowy, na przykład dotyczącej sprzedaży czy pożyczki, lub z przepisów prawa znajdujących się na przykład w kodeksie cywilnym. Przykładem takiego zobowiązania jest wierzyciel alimentacyjny, który ma prawo do pobierania alimentów. 

Prawa wierzyciela, gdy dłużnik spóźnia się ze spłatą

Podstawowym prawem wierzyciela jest wspomniane prawo do spełnienia świadczenia przez dłużnika. Inne jego prawa dotyczą między innymi naliczania odsetek za zwłokę, a jeśli chodzi o metody egzekucji, wierzyciel ma prawo między innymi do windykacji polubownej, jak również możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem. Ponadto bez względu na prawa dłużnika, wierzyciel na podstawie kodeksu cywilnego może chronić się przed ukrywaniem majątku przez dłużnika. 

Rodzaje wierzycieli ze względu na źródło roszczenia do majątku dłużnika

Jeśli zobowiązania przekraczają termin płatności, powstaje tak zwana wierzytelność wymagalna. Na podstawie jej źródła można wymienić poszczególne rodzaje wierzycieli. Oto cztery klasyczne przykłady. Co istotne, każdy z rodzajów wierzycieli ma swoje specyficzne prawa do wyegzekwowania od dłużnika świadczenia. 

Wierzyciel rzeczowy

Wierzyciel rzeczowy jest podmiotem, którego wierzytelność została zabezpieczona na konkretnej rzeczy materialnej należącej do dłużnika, na przykład w samochodzie. W przypadku niespłacenia wierzytelności w określonym terminie, świadczenie może spełnić się poprzez przejęcie i sprzedaż danej rzeczy.

Wierzyciel osobisty

W przypadku wierzyciela osobistego, wierzytelność wynika z ogólnego zobowiązania, takiego jak pożyczka, sprzedaż czy usługa sankcjonowane umową. Na podstawie przepisów prawa wierzyciel ma prawo wyegzekwować świadczenie z całego majątku osobistego dłużnika, w tym rachunków bankowych, wynagrodzenia, a nawet domu dłużnika lub innej nieruchomości, jeżeli nie jest ona objęta zabezpieczeniem na rzecz innych wierzycieli. 

Wierzyciel alimentacyjny

W tym przypadku świadczenie wynika z obowiązku alimentacyjnego na rzecz wierzyciela, na przykład rodzica opiekującego się dzieckiem. Gdy nie dochodzi do zasądzonych płatności dłużnik alimentacyjny może zostać objęty egzekucją komorniczą, a roszczenie ma pierwszeństwo przed innymi wierzycielami. W razie trudności z egzekucją, wierzyciel alimentacyjny może zwrócić się o wsparcie do Funduszu Alimentacyjnego. 

Wierzyciel hipoteczny

Wierzyciel hipoteczny jest podmiotem, który udziela dłużnikowi pożyczki zabezpieczonej hipoteką na nieruchomości dłużnika. Wpisanie hipoteki do księgi wieczystej uprawnia wierzyciela do zaspokojenia roszczenia z wartości tej nieruchomości. Co ważne, roszczenie nie wygasa, nawet jeśli nieruchomość zostanie sprzedana lub przekazana innemu właścicielowi. Wierzyciel hipoteczny, najczęściej bank lub instytucja pożyczkowa, ma pierwszeństwo przed wierzycielami bez zabezpieczenia hipotecznego. 

Jak wierzyciel może dochodzić swoich praw poprzez metody polubowne lub egzekucję komorniczą?

Teraz przejdźmy do metod, przy pomocy których wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń. Komornik sądowy i postępowanie egzekucyjne to tylko jedna z dostępnych dróg. 

Polubowne rozwiązanie i działania windykacyjne

Przed wejściem na drogę postępowania egzekucyjnego, wierzyciele często rozpoczynają dochodzenie swoich roszczeń przy pomocy metod polubownych. W odróżnieniu od postępowania sądowego, jest to mniej kosztowny sposób egzekucji długu, a niekiedy znacznie szybszy, jeżeli dłużnik okazuje się skłonny do współpracy. 

Proces ten rozpoczyna się od wezwania dłużnika do zapłaty w postaci formalnego pisma, które przypomina dłużnikowi o zaległości i ewentualnych konsekwencjach. Gdy ta metoda okaże się nieskuteczna, wierzyciel może zaproponować dłużnikowi ugodę, czyli porozumienie, które określi warunki spłaty, na przykład rozłożenie długu na raty. W tym procesie można skorzystać z pomocy windykatora. 

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego

Gdy metody polubowne okazują się nieskuteczne, warto wejść na drogę sądową i w ten sposób zainicjować egzekucję komorniczą. Po jego uzyskaniu składa wniosek o wszczęcie egzekucji, a komornik sądowy zajmuje majątek dłużnika w granicach określonych w tytule, aby zaspokoić roszczenie.

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji. Na tej podstawie komornik sądowy podejmuje działania mające na celu zajęcie majątku dłużnika. Zajęcie to odbywa się w granicach określonych w tytule wykonawczym, który wskazuje wysokość należności do wyegzekwowania. Komornik ma prawo do zajęcia majątku dłużnika, zarówno ruchomości, jak i nieruchomości, w celu zaspokojenia roszczenia wierzyciela. Działania te mają na celu odzyskanie zaległych należności w sposób zgodny z przepisami prawa.

Jeśli dłużnik w jakiś sposób ukrywa majątek przed wierzycielem, istnieje możliwość skorzystania ze skargi paulińskiej, wynikającej z kodeksu cywilnego. Przy jej pomocy da się na przykład dowieść, że przepisanie majątku na inną osobę nie ma skutecznego charakteru. Jeśli wierzytelność została poręczona, wierzyciel może dochodzić należności u poręczyciela będącego gwarantem spłaty długu.