Dostęp do finansowania, na przykład w postaci kredytów, nie jest w Polsce szczególnie trudny, jednak osobną kwestię stanowi oprocentowanie, warunki i termin płatności długu. Algorytmy, którymi posługują się banki sprawiają natomiast, że w praktyce zdolność kredytowa wielu konsumentów bywa ograniczona. W podobnym położeniu znajduje się niejedna firma. W takiej sytuacji osoby i podmioty zaciągające pożyczki nierzadko decydują się na udzielenie poręczenia przez osobę trzecią. Dziś szczegółowo omówimy tę kwestię. Dowiedz się, kim jest poręczyciel. Sprawdź, na czym polega rola i zobowiązania poręczyciela oraz kto może nim zostać. Poznaj relacje pomiędzy poręczycielem a dłużnikiem i wierzycielem. Przekonaj się, czy zmiana poręczyciela jest możliwa oraz jakie istnieją dla niej alternatywy. Zapraszamy do lektury kompleksowego poradnika!
KALKULATOR OBLICZENIA RAT
Kim jest poręczyciel?
Poręczyciel, który bywa także nazywany gwarantem lub żyrantem, to osoba trzecia, która zabezpiecza finansowo zobowiązanie zaciągnięte przez dłużnika. Poprzez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się, by względem wierzyciela wykonać zobowiązanie dłużnika, na wypadek, gdyby dłużnik tego nie dokonał. Zobowiązanie poręczyciela wygasa, kiedy dług zostanie spłacony. Rola poręczyciela wynika wprost z Kodeksu Cywilnego, który w art. 876 § 1 przedstawia następującą definicję:
Przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał.
Co istotne, poręczyciel zobowiązuje się do tego na piśmie pod rygorem nieważności, o czym również możemy przeczytać w Kodeksie Cywilnym. Najczęściej rola poręczyciela dotyczy kredytów zaciąganych w bankach, ale pojawia się ona również w przypadku innych zobowiązań, na przykład pożyczek. Poręczenie ma charakter akcesoryjny, co oznacza w praktyce, że nie da się zwiększyć zobowiązania poręczyciela ponad wartość zaciągniętego długu. Warto pamiętać, że zobowiązanie poręczyciela jest osobiste, a więc odpowiada on całym swoim majątkiem, chociaż istnieją wyjątki od tej reguły zawarte w umowie.
Kto może zostać poręczycielem? Zdolność kredytowa i pozostałe atrybuty
Poręczycielem nie może zostać przypadkowa osoba. Gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do spłaty zaległego zobowiązania, poręczyciel ma obowiązek stanąć na wysokości zadania. Oto kryteria decydujące, kto może zostać poręczycielem:
- Pełnoletniość – w chwili daty poręczenia poręczyciel musi mieć ukończone 18 lat.
- Zdolność do czynności prawnych – poręczyciel nie może być osobą ubezwłasnowolnioną.
- Zdolność kredytowa – stabilny i wysoki dochód pozwala poręczycielowi zaspokoić wierzyciela.
- Pozytywna historia w BIK – na identycznych zasadach jak przy staraniu się o kredyt.
- Brak niespłaconego zadłużenia – brak zaległości i rejestracji w bazach dłużników
- Brak wspólnego gospodarstwa domowego z kredytobiorcą – stanowi bardzo częsty wymóg banku.
Poręczyciel zabezpieczający roszczenie wierzyciela w praktyce jest bliską osobą dłużnika, na przykład członkiem rodziny, partnerem lub przyjacielem. Rzadziej w rolę poręczycieli wcielają się instytucje i inne osoby prawne, choć istnieje taka możliwość.
Oświadczenie poręczyciela pod rygorem nieważności złożone na piśmie to nie wszystko. Polskie prawo przewiduje dwa rodzaje poręczeń, od których zależy zakres odpowiedzialności.
Rodzaje poręczenia:
- Poręczenie solidarne – wynika z Kodeksu Cywilnego, który mówi, że: W braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny. Oznacza to w praktyce, że poręczyciel odpowiada z dłużnikiem na równi, co zmusza poręczyciela, by uznał roszczenie wierzyciela, nawet jeśli ten w pierwszej kolejności nie wyegzekwował długu od dłużnika. Banki bardzo często w pierwszej kolejności kierują egzekucję właśnie do poręczyciela, a to oznacza wyższe ryzyko, bo wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń niezwłocznie od daty powstania długu i żądać jego spłaty.
- Poręczenie subsydiarne – zgodnie z nazwą ma charakter pomocniczy. W tym przypadku płatność długu zależy od tego, czy wcześniej udało się ją wyegzekwować od głównego dłużnika. Dopóki wierzyciel nie uczyni zadość powyższemu żądaniu, poręczyciel jest bezpieczny, co oznacza niższe ryzyko. Poręczyciel ma również więcej czasu, by przygotować się do spełnienia świadczenia, jeśli zajdzie taka konieczność.
Umowa poręczenie i inne wymagania formalne
Aby poręczenie było ważne i mogło dojść do czynności prawnych, poręczyciel musi złożyć na piśmie stosowne oświadczenie. Poręczyciel może tego dokonać przez pełnomocnika. Z kolei oświadczenie wierzyciela nie jest wymagane.
Poręczenie ma charakter akcesoryjny, więc nie może być wyższe od długu głównego. Tradycyjnie zobowiązanie poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika, a więc może ono wzrosnąć o odsetki umownej karne, koszty sądowe, windykacyjne i egzekucyjne, ale także inne opłaty związane z długiem.
Istnieje możliwość ograniczenia zobowiązania – na przykład poprzez określenie maksymalnej kwoty poręczenia łącznie z odsetkami. ,Inne rozwiązanie polega na spłacie długu wyłącznie przez określony czas – tylko za raty przypadające na ten okres.
Rola i odpowiedzialność poręczyciela w transakcjach finansowych
Teraz warto poświęcić kilka zdań na omówienie relacji między poręczycielem a dłużnikiem głównym oraz wierzycielem.
Zobowiązania poręczyciela wobec kredytobiorcy lub pożyczkobiorcy
Chociaż relacja pomiędzy poręczycielem a dłużnikiem opiera się na zaufaniu, jest to czynność prawna dokonana zgodnie z Kodeksem Cywilnym, a więc sformalizowana. Poręczyciel pełni rolę pomocniczą, zatem wspiera kredytobiorcę, bo umożliwia mu dostęp do finansowania. Należy zaznaczyć, że poręczyciel nie staje się współwłaścicielem przedmiotu finansowania. Oprócz tego ma on prawo do regresu, a więc zgodnie z Kodeksem Cywilnym może żądać zwrotu całej kwoty spłaconego zadłużenia wraz z odsetkami i innymi kosztami. Oczywiście w przypadku poręczenia subsydiarnego da się ograniczyć zakres odpowiedzialności poręczyciela.
Co istotne, po spłacie zadłużenia dłużnik powinien niezwłocznie poinformować o tym poręczyciela. Z kolei, jeśli to poręczyciel spłaci dług, za który poręczył, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym dłużnika. Chociaż dotyczy to sporadycznych nieszczęśliwych sytuacji, warto mieć świadomość, że w przypadku śmierci dłużnika poręczyciel nie może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy wynikające ze standardowych przepisów prawa spadkowego.
Relacja poręczyciela z wierzycielem
Zależność poręczyciela i wierzyciela wynika z pisemnego oświadczenia złożonego przez poręczyciela. Wierzyciel, najczęściej bank lub instytucja pożyczkowa, może dzięki temu udzielić finansowania dłużnikowi, które byłoby w innej sytuacji niemożliwe, na przykład z powodu braku zdolności kredytowej, co zmniejsza ryzyko wierzyciela. Oświadczenie poręczyciela stanowi składową umowy pożyczki i jest kluczowym elementem decydującym o udzieleniu finansowania na określonych warunkach, bo przyszły wierzyciel zyskuje potencjalne dodatkowe źródła spłaty – od dochodów poręczyciela po jego majątek.
Przykłady zastosowania poręczyciela w transakcjach finansowych
Konsument, czyli dłużnik główny, najczęściej korzysta z pomocy poręczyciela w przypadku kredytów hipotecznych, co dotyczy młodych osób bez stabilnych dochodów, które liczą na wsparcie rodziców. Nieco rzadziej poręczenie dotyczy kredytów konsumenckich, a w przypadku kredytów firmowych poręczycielem bywa właściciel. Sporadycznie poręczenie dotyczy leasingu lub jest udostępniane przez fundusze gwarancyjne, na przykład BGK.
Zakres odpowiedzialności finansowej poręczyciela
Teraz skupmy się na zakresie zobowiązania poręczyciela. Jego odpowiedzialność jest naprawdę duża, więc przed wstąpieniem w tę rolę, warto głęboko przemyśleć prawa i obowiązki.
Konsekwencje prawne i finansowe z perspektywy poręczyciela
Standardowo poręczyciel odpowiada przed wierzycielem całym swoim majątkiem, również za dług przyszły, a więc oprócz rat kapitałowych także odsetki karne i koszty sądowe. W przypadku odpowiedzialności solidarnej wierzyciel może żądać spłaty bezpośrednio od poręczyciela. Jednocześnie dzięki regresowi poręczyciel może żądać od dłużnika zwrotu całej sumy.
Na czym polega ryzyko poręczyciela?
Główne ryzyko poręczyciela wynika z odpowiadania przed wierzycielem całym swoim majątkiem. Nie wolno zapominać, że poręczenie obniża zdolność kredytową. Istnieje ryzyko trudności w odzyskaniu pieniędzy od dłużnika. Gdy sytuacja dotyczy bliskich, pojawiają się konsekwencje emocjonalne. Z drugiej strony należy pamiętać, że poręczenie finansowania zaufanej osobie potrafi być naprawdę pomocne, na przykład przyczyniając się do realizacji doskonałego pomysłu na biznes lub jego rozwinięcie.
Czy można zmienić poręczyciela?
Zmiana poręczyciela jest możliwa, ale w praktyce wymaga zgody wierzyciela. Wszystkie strony muszą się na to zgodzić, a dłużnik musi przedstawić nowego żyranta. Ten podlega ocenie pod względem zdolności kredytowej oraz innych kryteriów. Banki często żądają także opłaty za dodatkowy aneks do umowy.
Co zamiast zmiany poręczyciela?
Kiedy zmiana poręczyciela nie jest możliwa, istnieje kilka alternatyw. Jedną z nich może być refinansowanie kredytu w innym banku, bez poręczyciela, ale wymaga to odpowiednio wysokiej zdolności kredytowej. Innym rozwiązaniem jest częściowa spłata zobowiązania głównego, dzięki czemu bank może zgodzić się na wycofanie poręczenia. Innymi zabezpieczeniami są hipoteka oraz blokada środków. Kodeks Cywilny nie zabrania zmiany poręczyciela, ale nie oznacza to automatycznej zgody banku.
O czym powinni pamiętać dłużnik i poręczyciel?
Dłużnik i poręczyciel przed podpisaniem umowy powinni dobrze ją przeanalizować, a następnie skonsultować z prawnikiem. Później istotne jest monitorowanie regularnych spłat i rzetelna komunikacja z bankiem lub innym wierzycielem. Poręczyciel powinien pamiętać, że jeśli wykonał zobowiązanie, ma prawo żądać od dłużnika zwrotu spłaconych środków. Chociaż rola poręczyciela wynika z Kodeksu Cywilnego, warto zadbać o to, by wsparcie opierało się na wzajemnym zaufaniu.